ΜΑΡΙΑ ΓΚΡΑΤΣΙΑ ΚΑΛΑΝΤΡΟΝΕ

Μετάφραση: Γιάννης Η. Παππάς

Η Μαρία Γκράτσια Καλαντρόνε γεννήθηκε στο Μιλάνο το 1964 και ζει στην Ρώμη. Έχει δημοσιεύσει τις ποιητικές συλλογές Μέτρο σύγκρισης Tracce, 1998, Η περιπλανώμενη μαϊμού, Crocetti, 2003, Η υπεύθυνη μηχανή Crocetti 2007), Στο στόμα όλων, Crocetti 2010 και άλλα κείμενα σε πολλές ανθολογίες και περιοδικά.
Έχει επίσης γράψει θεατρικά κείμενα για την ιταλίδα ηθοποιό Σόνια Μπεργκαμάσκο και ένα ποίημα για τον Ισπανικό εμφύλιο ( ο πατέρας της Τζιάκομο είχε πάρει μέρος στον εμφύλιο αυτό με τις Διεθνείς Ταξιαρχίες) για το διεθνές συγκρότημα "Théâtre en vol" και για το Radio 3. Έχει μεταφέρει στην σκηνή στην Ιταλία και στην Ευρώπη μαζί με τον συνθέτη Στέφανο Σάβι Σκαρπόνι το βιντεοκοντσέρτο Χωρίς αποσκευές.

III

Γκουέρνικα, συντρίμμια

Το λεμφικό σύστημα των νεκρών πάνω στα ρόδα
οι φλόγες που καίνε ακόμη γύρω 
από τα νεύρα και φτερωτοί έλικες
από μαλλιά: οι ομηρικές πόζες της μισοπεθαμένης
ύλης. Οι θαμμένοι
πάνω στη γη, εάν θα έχουν τον οίκτο μας 
θα μοιάζουνε να πέφτουν 
σε έναν ύπνο χωρίς κρίση 
σαν ένα τεράστιο γεύμα
από ανθρώπινο κρέας, θα μοιάζουνε να ανακατεύουν με μια αμήχανη υπακοή– σάρκα – βλέμματα
στην καμένη λάσπη της Γκουέρνικα
σκιαγραφώντας ένα χαμόγελο σαν το ψημένο γάλα στην σκόνη , σαν αυτό της ανακωχής . 

Είμαστε λάσπη που κοιμάται, ένα λευκό χαρτί , όλη η σιωπή σπρωγμένη στην εσωτερική αρματωσιά του θώρακα, πράγματα
χωρίς όρια με το χώμα: εδώ χάθηκε το όριο 
ανάμεσα στο σώμα και στο χώμα. Όχι εγώ– δεν τα είχα καλά
με το σώμα του χώματος ανακουφισμένο
από το βάπτισμα και εγκαταλελειμμένο μολονότι ήταν 
ένα πράγμα που στο κέντρο είχε την καρδιά και το αίμα
που από κείνη την καρδιά κυκλοφορούσε
ακόμα στο σώμα
της μητέρας του: ολόκληρη
είναι ένας αγωγός από αίμα που κυλάει
από το στόμα του γιου. Γιος ! το όνομά σου 
ήταν η δόξα στο στόμα μου, χάραζε από μόνο του
από το λευκό
των κοπτήρων , κυλούσε το βράδυ στις αυλές 
σαν μαργαριτάρια στην ηρεμία της αυγής 
τα φωνήεντά του
τα οποία από την πρώτη πρωινή ανάσα
μου άρχιζε ένα χαμόγελο
από το στήθος μέχρι την προφορά του.
Το ανοιγμένο στόμα της μάνας του 
έμοιαζε με την σιωπή ενός αστεριού.
Αυτό είναι εκείνο που κάνατε εσείς.


από τη συλλογή Η υπεύθυνη μηχανή , Crocetti, 2007

***

Από την Χαράδρα του Babi-Yar1
(29 - 30 Σεπτεμβρίου 1941)

Αλλά ξαφνικά ήθελα 
να ζήσω να ζήσω 
στην ανθρώπινη μόλυνση. Πως;
να ξεφύγω εάν εσύ μείνεις εδώ- αλλά γύρισα στην επιφάνεια 
ακυρώνοντας μέσα μου 
την ιδιαίτερη ανθρώπινη ιδιότητα 
του γέλιου. Αυτοί
καίγονταν αναγκασμένοι
να βλέπουν τα νεογέννητα να γίνονται στάχτη (οι μύες τους και τ΄ άλλα , το σάλιο και την ανάσα
των άλλων) και την αλμυρή μυρωδιά των ανακατεμένων καμμένων μαλλιών. 
Κοίτα την δάδα πάνω στο μέτωπό του όπου ακούμπαγες
το άλλο μισό των φιλιών σου. Έτσι 
δεν θα μπορούσαν να τραβήξουν το σώμα του αδελφού μου από τα χέρια του, και όσο το έσφιγγε εγώ συνέχιζα να σκέφτομαι ότι από μια μέγγενη θα έρθει η σωτηρία μου.
Μια θάλασσα από ανθρώπους και από πόνο.
Ακόμη και τα ίδια τα δέντρα έπεσαν στην γη από πόνο.
Στο γκρίζο φωσφορούχο του νταμαριού δύο
σαν έκθετα ανδρείκελα.
Δεν ήταν 
οι σφαίρες 
των μεθυσμένων στρατιωτών που θα σκότωναν 
το ha ieled shelì, ήταν το βάρος 
της αγκαλιάς μου κάτω από το βάρος των σωμάτων.
Μετά τους πυροβολεί και πάλι. Και τα χρυσά δόντια ξεριζώνονται 
από το στόμα των νεκρών.
Το βλέμμα της μητέρας μου 
ήταν τρομαχτικό – από κάτω της ήταν μια θάλασσα σωμάτων– εγώ
παρέμενα σιωπηλή
σαν μαύρη λάσπη. Τι μπορούσε 
να αναδυθεί από το βάθος της χαράδρας εάν όχι αυτό 
το ανεπούλωτο
τραύμα.

3 Φεβρουαρίου 2005

ha ieled shelì: το μωρό μου (σύγχρονα εβραϊκά)

***

Από τον ακάλυπτο κόσμο

Αγάπη είναι η υγεία της μαϊμούς.
Τα μάτια του ιερού γαϊδουριού κηλιδωμένα 
από την ήρεμη σκουριά των δεξαμενών.
Αέρας που ξυρίζει το γρασίδι, τον υπεριώδη κάλυκα
της νύχτας σαν ένα φωτεινό γεωγραφικό πλάτος.
Ω η θάλασσα και τα απογεύματα 
φτιαγμένα από το νυμφικό καβούκι του τζίτζικα.
Δώσε μου τις αποδείξεις της χαράς σου 
στο σώμα της καθημερινότητας 
που την κατατρώγει μέχρι να γίνει φως , φως …

***

Προς την εξορία

στον M. B.

Η κερασιά εκείνη την χρονιά είχε ένα κακό στο ανθισμένο κορμί, 
Σαν να έγερνε μια αφύσικη κόμη 
προς έναν κόσμο που δεν εξέταζε 
τις κοιλότητες του κόσμου. Οι γυναίκες 
έσφιγγαν φασκιές γύρω από τους γλουτούς 
που εξατμίζονταν στην άθλια αυγή 
και φωτεινά μαργαριτάρια
στο μέτωπο, παρόμοια 
με τα παροδικά τσιμπήματα 
των αποδημητικών πουλιών, πράγματα που στον ήλιο 
εξαφανίζονται: μια διαταραχή, ένας σπασμός 
που μόλις γινόταν αντιληπτός σε όλη τη γη 
που κοιμάται κάτω από το πέπλο 
μικρών θάμνων, κάτω από τις φτερούγες.
Κατοικίες που εκτείνονται κατά μήκος των ποταμών , χημική ευφορία 
από τις μαύρες καμινάδες. Η βιομηχανία γεμίζει με λάδι 
αγουρωπό τις αρτηρίες. Οι φωνές της Τζιοβάννας 
σιωπούν ενώ αγγίζει το λουλούδι με τα χέρια 
και στέκεται σαν το γυμνό κορμί στα παρεκκλήσια. 
Στο μαύρο αίμα εκείνου του κορμιού πέφτει 
το χιονόνερο του προσώπου 
και μια προφητεία από κλαδιά ανθισμένα. 
Αυτός πήδηξε το δίχτυ −ωστόσο εκείνη την νύχτα 
δεν έβλεπες μπροστά σου.
Αφού περπάτησε ώρες 
κτύπησε την πόρτα στο σπίτι της παιδικής ηλικίας 
έλεγε μόνο μαμά δεν είναι τίποτα 
έλεγε μαμά είμαι μόνος 
κουρασμένος, μόνος κουρασμένος.

Ρώμη, 18 Δεκεμβρίου 2007 
(ανέκδοτο)

***

Από τη συλλογή Στο στόμα όλων, εκδόσεις Crocetti , Mιλάνο 2010

Προσευχή του ταξιδιού

Ευχαριστώ για τις σταματημένες βάρκες
στην μεγάλη και όμορφη μέρα
με τα χαμηλά γεφύρια και τις καμπίνες
γεμάτες από φως.
Θα πουν ότι στο ποτάμι σχηματίζονταν πρόσωπα
παράξενα. Θα ενοχοποιήσουν
τους αθώους
θα τους επιτεθούν στα σπίτια τους
με τους στρατούς.
Βάζεις την γλώσσα στην πόρπη
και ζητάς την συγχώρεση του μαρτυρίου.
Ευχαριστώ για την δροσερή και χωρίς αέρα αυγή
που προηγείται της αρχής 
και τα καθαρά και ήρεμα πετάγματα
χωρίζουν το απόγευμα σε δύο κούπες
εφήμερου ασημιού.

Δεν είχα εχθρούς, είχα 
αναστολές, καθόμουνα να σκεφτώ 
δεν ξέρω
να υποφέρω την αγάπη, η καρδιά σαπίζει και αφήνεται
πάνω στο κλαδί
και μια ευφορία κυκλοφορεί στο αίμα όπως η μουσούδα ενός ήσυχου 
γαϊδουριού που δαγκώνει 
το χώμα στον μέσον του πρωινού.
Μην προκαλείς μεγάλο πόνο στα ζώα
κατά την διάρκεια της θυσίας
έλεγξε την λάμα να είναι κοφτερή.
Πρωινή είναι η καρδιά μου
ελευθερωμένη από τον άνθρωπο και κυριακάτικο
ξυλαράκι
ανάμεσα στα δόντια του υψίστου.


Όταν τοποθέτησαν το σώμα στο βωμό στον αέρα 
επικρατούσε πάνω απ΄ όλα σιωπή
και ο υδράργυρος από χιλιάδες λαμπιόνια
ακτινοβολίες και βανάδιο ιδιαίτερα στην φωτιά
των πετρελαιοπηγών και στην ησυχία των κρεματορίων.
Ευχαριστώ για κείνο το νήμα της συμπόνιας που αντιστέκεται
στην δαντέλα πάνω στο λαιμό της.

***

Μικρή άρια των παιδιών

Ο αέρας , ο πρώτος
που ανάπνευσες, ήταν πρωινός αέρας του Μάρτη. Ο ήλιος 
έκαιγε ήσυχος στο ταξίδι του
από το μεγάλο παράθυρο γιατί μεγάλη 
ήταν η καρδιά
και αδιάφορη
όπως ο ήλιος που ακουμπάει το φως του πάνω στα νερά του ποταμού
και ταξιδεύει λαμπρός
μέχρι την θάλασσα
όπου ο χώρος διαπερνιέται ολόκληρος
από σφυρίγματα γλάρων και πια τίποτε 
δεν προκαλεί κακό. Είναι ωραία να προσέχεις
τον καινούργιο αέρα στο πρόσωπο αυτού που γεννιέται, με χέρια
ανθρώπινα να διατηρείς
ιερό το ιερό, να κάνεις τον αέρα πιο καθαρό όπου ακουμπάει 
η καρδιά, γιατί η καρδιά είναι απλή και ελαφριά
σαν ένας χαρταετός
και άλλα πράγματα που πάνε από τη γη στον ουρανό.
Είναι όμορφο να λες θα κάνω αυτό που μπορώ 
και για μένα πια, όπως όλες οι άλλες γυναίκες πάνω στη γη: πάρε, ζωή 
από την ζωή μου
την αθώα σου ελευθερία.

13 Οκτωβρίου 2008

***

ΜΑΡΙΑ ΓΚΡΑΤΣΙΑ ΚΑΛΑΝΤΡΟΝΕ (Maria Grazia Calandrone) - ΤΡΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

απόδοση στα ελληνικά Κοκολογιάννης Κωνσταντίνος

Υπουργείο της πραγματικότητας, θέατρο των θανατηφόρων ατυχημάτων

Ι

Η γη φέρει τα σημάδια της ανησυχίας μας
των περιπατητών - πλούσια άτομα, το νερό
αντλείται από μια πηγή
σε θέση να δει - σε ίση απόσταση.

Το ανατομικό κωδωνοστάσιο λάμπει - στις 2
μιας ηλιόλουστης ημέρας -
για να δώσει την εντύπωση της πηγής
και της αδιακρισία
το θαύμα
ακετυλενίου το βράδυ
μόνη μεταξύ των μεγάλων θαλασσών των πλανητών - ένα κενό
από ορατόριο.

Υπερβολές από ασβέστη και πριονίδι. Οι πλάκες
που δεν ξεφεύγουν δεν ήταν βιδωμένες. Εσύ
δεν έχεις υπολογίσει εμάς, ότι τουλάχιστον αυτή (η μητέρα σας) έπεσε
στην άμορφη γη με εκείνη την περασμένη πίστη
απ’ του παράμεσου ως το μικρό δάχτυλο σαν τρόμος
σωσμένος - η φωνή
που ανασκιρτά από την υγρασία του στήθους και μετατρέπει τη ζωή
σε συντομογραφία: εμείς
ήμασταν ευτυχείς ως ένα σύνολο.

Όπως τα παιδιά και οι ετοιμοθάνατοι. Έχουμε
την αμβλύνοια των προσώπων των μηχανών
άφθονες από την πυκνότητα. Μείνε μες τον ουρανό
στην αποθήκη της ουσίας
σε κουβάρια γης λιωμένης και η καρδιά - λάκκος
με καυτό λάδι - ξεχειλίζει
από νεολιθική σιωπή. Η εικόνα της νέας σελήνης και τραχιά
στην αφή
έχει την ισχύ του μνημείου
όρθια 
ασάφεια: κάποιος άλλος σας παρακαλώ να της πείτε να μείνει ήρεμη με το χαμόγελό της
επιβεβαιωμένο εκ νέου από τον πόνο
στα πόδια μιας απλής σταύρωσης.

II

Μια λευκή κιθάρα όπως ένα φέρετρο. Αλλά ήταν τέτοιος ο πόνος
της μάνας που έχασε όπως και της άλλης που περιμένει
τη γήινη ιστορία της
έκλεισε τα μάτια και τα αυτιά στο κενό
πρόωρα. Θα είμαι τη φωνή σας, αν μη τι άλλο
ήξερα, με τον ουρανό πίσω που τραβά σαν μια ακίνητη τσουλήθρα.

Καταλάβαινε γιατί ο κόσμος ήταν τόσο ηλιόλουστος και ανεκτίμητος
και αυτή ευθύς και ελαφριά - ήρεμα επιχωματώνει τις υποτροπές
δημιουργώντας ένα φράγμα με πέτρες και χαλίκια
και το τραγούδι της ανασκιρτά την υγρασία 
άλλων ματιών αγαπημένων και σε απόγνωση από εκείνους τους χαιρετισμούς
και εκείνες οι καληνύχτες στα υπογεγραμμένα μηνύματα, σαν να
ήταν ζωντανοί (μια λάμψη από ζωντανούς) και δεν υπάρχει καρδιά που οχυρώνεται σε καθένα από 
μας στη γη και ο λόγος μας
είναι ναι
ή δεν είναι: πιστεύουμε – ξαναξεκινούμε - με την πίστη που έχουν τα παιδιά.

Θα γράψω προτάσεις αλυσοδεμένες - ένα επίπεδο
με άσφαλτο που καλύπτει
από τη βραδύτητα των χρωμάτων που αφαιρείται από το ορυχείο
του σώματός σου εκείνη την ασήμαντη πληγή και ο μώλωπας
μαύρος στο σημείο της συμπίεσης
που μου πετά στο στήθος.

Ήθελα να δω το βασίλειό σου, ήθελα να το δω
ζωντανή - αλλά το κρύο
της καρδιάς είναι κρυμμένο σε όλο το σώμα
τα κρέατα ήταν παγωμένα
ότι αν μου είχες προκαλέσει κοψίματα δεν θα είχα νιώσει πόνο, αλλά 
την επιπολαιότητα της σφαγής
αυτό που αναδύει χωρίς θόρυβο το ήρεμο και ζεστό βράδυ κι εγώ σίγουρα
για εσένα λάμποντας για όλη μου τη ζωή στα πρόθυρα της αναζωπύρωσης, αλλά τίποτα.

ΙΙΙ

Το όνομά του σήμαινε αθάνατος
το επίθετό του, γιο του θανάτου - μια σχέση που υπήρχε
και άλλαξε. Εγώ που σε ανακάλυπτα
ψάχνω άλλες ζωές (σωσμένες
εν αγνοία τους) να λάβουν
στην αδιαφανή δομή της άμυνας όπου βρίσκονται
ένα ήπιο τίποτα - την εικόνα
που αισθάνεται να ανέβει από τον καμβά.

Ενός λαμπερού δειλινού στην ίδια τύχη
και το χορτάρι συνθλιμμένο στο παγκάκι μύριζε μούχλα
κάτω από τις άνισες και ακάλυπτες ράγες – τελείωνε ο αγώνας 
στο υποκείμενο χωράφι με τα ηλιοτρόπια
της καρδιάς του: μια γραμμή
θορυβώδες υπόγεια – ένα πολυχρησιμοποιημένο κουρέλι συνεργείου.
Οι δύο τροχοί του ρυμουλκού - ο μετατροπέας των βαλβίδων της καρδιάς
που σπάει - και το μεγαλύτερο μέρος του σώματος του γιου μου στη γραμμή του τραμ να αποζημιωθεί. 

Σημείωση G. Lucini

***

Δεν είναι εύκολο να μπεις στην ποίηση της Maria Grazia Calandrone. Αυτό πρέπει να γίνει προσεκτικά, ακούγοντας και ξανακούγοντας, δημιουργώντας δεσμούς μεταξύ των συναισθηματικών κομματιών διάσπαρτα σε όλο το κείμενο και σε ένα λυρικό νήμα που ακολουθεί, το οποίο σύνολο είναι και λογικό, αν και σίγουρα όχι και τόσο φιλοσοφική. Θα πρέπει αντιθέτως να διαβάσετε αυτά τα κείμενα, χωρίς να προσποιηθείτε να βγάλετε συμπεράσματα, αλλά να αφεθείτε να σας επηρεάσουν, έτσι όπως διαβάζονται τα ποιήματα που θέλουν να σπάσουν την ακαμψία της λογικής κατασκευής της πρότασης και σημαδεύουν σε μία "άλλη" γλώσσα, η οποία εκφράζει προτάσεις και στο απροσδιόριστο, την ολότητα ενός ψυχολογικού γεγονότος.  Σκέφτομαι τα κείμενα της Rosselli για παράδειγμα.
Είμαστε μακριά από κάθε λογοτεχνικό πειρασμό κλεισμένο στον εαυτό του. Η ποιήτρια δεν ενδιαφέρεται για την απλότητα της έκφρασης, αλλά επιλέγει ένα μητρώο σχεδόν επικό, αφηγηματικό, πυκνό σε υπαινιγμούς και εκτιμήσεις, ένα κείμενο-ποταμό που θέλει να ρέει σαν ένα ποίημα που απαγγέλλετε με την ίδια ένταση από την αρχή μέχρι το τέλος. Μην ψάχνεις στη σιωπή, στις πτώσεις της έντασης, στην κούραση της ομιλίας είναι ένας προφανές κίνδυνος σε αυτόν τον τρόπο γραφής, που η Maria Grazia Calandrone υπερβαίνει με ασφάλεια και προφανή εμπειρία. 

ΜΑΡΙΑ ΓΚΡΑΤΣΙΑ ΚΑΛΑΝΤΡΟΝΕ (Maria Grazia Calandrone) 
Ποιήτρια, ερμηνευτρια, θεατρική συγγραφέας, συντάκτης / παρουσιαστής του Radio 3, λογοτεχνική κριτική για το περιοδικό «Poesia» και «Manifesto»

Βιβλία ποίησης: " Pietra di paragone" (Tracce, 1998 – Bραβείο Νέοι Συγγραφείς 1997), "La scimmia randagia" (Crocetti, 2003 – Βραβείο Pasolini Opera Prima), "Come per mezzo di una briglia ardente" (Atelier, 2005)," La macchina responsabile" (Crocetti, 2007 – φιναλίστ Premio Mario Luzi), "Sulla bocca di tutti" (Crocetti, 2010 - Βραβείο Napoli, Prata e città di Sassari, φιναλίστ Βραβείο Sandro Penna e città di Fabriano), "Atto di vita nascente" (LietoColle, 2010), το ψευτορομάντσο "L'infinito mélo" con "Vivavox", cd με αφήγηση των ποιημάτων της (luca sossella, 2011) e "La vita chiara" (transeuropa, 2011)

Έγραψε θεατρικά έργα για την Sonia Bergamasco, συμπεριλαμβανομένων των "Λίγα τα γεγονότα, η απόλυτη ευτυχία» (έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Mi.To, 09/09/10) και "Η λευκή μαϊμού των θαυμάτων» (έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Ήχοι των Δολομιτών, στις 30.7. 11) και ποιητικά αποσπάσματα γύρω από τον Ισπανικό Εμφύλιο για τη διεθνή εταιρεία «Théatre en vol" Όπως επίσης και για το Radio 3 ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό με πολιτιστικά προγράμματα, ως συγγραφέας έχει συνεργαστεί με τον φιλόσοφο Massimo Adinolfi για την SkyRED TV.

traduzione di Alberto Cappi e Crescenzio Sangiglio

Traduzione di Konstantinos Kokologiannis: